Selen – rola w organizmie

Selen – rola w organizmie

Oceń artykuł:

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Loading...

Udostępnij znajomym...Share on Facebook0

witaminy i minerały

Każdy z makro i mikro składników jest ważny dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu, nie zapominajmy o selenie.
Jest on bardzo ważnym składnikiem ponad dwudziestu enzymów w naszym ciele. Choć jest pierwiastkiem śladowym w naszym organizmie, jest niezmiernie ważny – posiadamy go mniej więcej 10-15 mg łącznie. Największe jego ilości znajdują się przede wszystkim w mięśniach, wątrobie, nerkach, przysadce mózgowej i tarczycy. Selen wykazuje wiele cennych właściwości.
Jego niedobór, ale też nadmiar może powodować wiele nieprzyjemnych powikłań.
Jaka jest jego rola i funkcja w organizmie? Czy dostarczymy go z jedzenia? Jakie jest zapotrzebowanie na ten składnik?
Przyjrzyjmy się mu dokładnie.

Brasil nuts in the group on wooden board,plank

Brasil nuts in the group on wooden board,plank

Właściwości i funkcja selenu w organizmie człowieka

Niestety selen, to pierwiastek nietrwały w naszym organizmie i w momencie zetknięcia się z węglowodanami, szczególnie z cukrami prostymi staje się właściwie bezużyteczny i kompletnie nieprzyswajalny dla naszego organizmu.
Amatorzy słodyczy na własne życzenie pozbawiają się tego bardzo cennego pierwiastka.
Jedną z tych najważniejszych właściwości jakie posiada selen, to silne wzmocnienie układu immunologicznego, przy odpowiedniej ilości selenu ciało zwiększa produkcję komórek odpornościowych, które bronią nasz organizm przed różnego rodzaju patogenami.
Pierwiastek ten wykazuje również działanie przeciwzapalne, dlatego też wspomaga on leczenie takich schorzeń jak toczeń, a nawet reumatoidalne zapalenie stawów.
Ten jakże ważny mikroelement działa ochronnie w stosunku do układu sercowo-naczyniowego. Przeciwdziała też powstaniu miażdżycy, chroni nasze serce oraz naczynia przed różnorakimi zmianami nowotworowymi. Zalecany jest więc w profilaktyce chorób krążeniowych.
Odgrywa on istotną rolę w syntezie DNA i RNA. Poprzez wspólne działanie z witaminą E opóźnia starzenie się komórek oraz tkanek i pomaga w utrzymaniu ich elastyczności.
Witamina E sprawia, że selen jest znacznie łatwiej wchłanialny, wspólnie z witaminą E blokuje szkodliwe procesy utleniania w tkankach.
Witamina C osłabia wchłanianie się selenu, dochodzi do takiej sytuacji, gdy w naszym organizmie mamy jej za dużo.
Selen neutralizuje i usuwa z organizmu różne substancje toksyczne. Zarówno metale ciężkie jak rtęć, ołów, kadm czy arsen, które w większych ilościach mogą spowodować bardzo silne zatrucie, jak i związków uwalnianych podczas zakażeń, urazów i stresów. Tworzy z nimi nieaktywne i nietoksyczne kompleksy, tym samym przyspiesza ich wydalanie z organizmu.
Kolejną, ważną rolą selenu to zapobieganie chorobom oczu – zaćmie i zwyrodnieniu plamki żółtej, ponadto selen uczestniczy też w tworzeniu się bariery ochronnej skóry przed niekorzystnym promieniowaniem słonecznym.
Nazywany był często pierwiastkiem młodości, gdyż dzięki swoim właściwościom opóźnia on procesy starzenia się organizmu.
Ponadto pierwiastek ten jest właściwie niezbędny do prawidłowego wzrostu proliferacji komórek, odgrywa on bardzo ważną rolę w przekazywaniu impulsów nerwowych w ośrodkowym układzie nerwowym, dlatego też docenia się jego korzystny wpływ w przypadku niektórych chorób neurologicznych.

Selen i zapotrzebowanie na ten pierwiastek

Warto zauważyć, że selen należy do tych mikroskładników, w przypadku których jest bardzo minimalna różnica pomiędzy ilością zalecaną a dawką, która jest już dla nas toksyczna.
Dlatego też zarówno niedobór, jak i jego nadmiar w ustroju może być niebezpieczny dla organizmu człowieka.
Mówi się, że dawki  rzędu ponad 400 mg na dobę mogą przyczynić się już do objawów zatrucia.
Trzeba jednak pamiętać, że metoda oznaczenia selenu jest jedną z najtrudniejszych, dlatego też podawanie bezwzględnych ilości należy przyjmować z zastrzeżeniem.

Zalecana dzienna minimalna dawka profilaktyczna selenu przedstawiona przez dr Earl Mindell wynosi:

  • 50 mcg dla kobiet,
  • 65 mcg dla kobiet w ciąży,
  • 75 mcg dla kobiet karmiących piersią,
  • 70 mcg dla mężczyzn.

Selen a tarczyca

Selen jest bardzo istotnym pierwiastkiem w żywieniu osób, które ciepią na niedoczynność tarczycy. Niedobór tego pierwiastka prowadzi do obniżenia aktywności tarczycy, uszkodzenia jej tkanki oraz zmniejszenia wpływu T3 na metabolizm naszego organizmu.
Selenoproteiny uczestniczą także w ochronie tarczycy przed nadmiarem wodorotlenku wodoru i reaktywnymi formami tlenu. Długotrwały niedobór tego mikroelementu powoduje niedostateczną przyswajalność jodu, co nasila niedoczynność tarczycy.
Selen jest niezmiernie ważny dla prawidłowego funkcjonowania naszej tarczycy, ponieważ wchodzi on w skład enzymu – dejodynazy. W związku z tym uczestniczy w przemianie tyroksyny (T4) w aktywną formę hormonu – trijodotyroniny (T3).

Selen jako pierwiastek męski i kobiecy

Męskie gruczoły rozrodcze, w których produkowane jest nasienie, są miejscem o skupisku bardzo dużej ilości selenu. Jest on tam niezbędnym pierwiastkiem, dla całego przebiegu dojrzewania plemników. Selen odgrywa istotną rolę w utrzymaniu sprawności seksualnej. Wynika to z udziału enzymu zawierającego selen w ochronie plemników przed działaniem wolnych rodników, których nadmiar może powodować zmniejszenie lub całkowitą utratę ich ruchliwości, co wiązać się może z bezpłodnością.
Jego prawidłowe stężenie w surowicy krwi zapobiega bezpłodności i przyczynia się do zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia raka prostaty.
Selen jest też kobiecym pierwiastkiem – jest szczególnie ważny dla kobiet w okresie menopauzy. Łagodzi on jej objawy i dolegliwości.
Jego obecność w ustroju jest też bardzo istotna dla kobiet w ciąży, karmiących piersią, jak i starających się o dziecko.
Badania wykazują, że jego niedobory są przyczyną powikłań w ciąży, poronieniem oraz przedwczesnym porodem.
Dlatego też warto w tych okresach zadbać o dietę bogatą w selen oraz, jeśli jest taka potrzeba, wspomóc się suplementacją.
Niski poziom selenu prognozuje niską masę urodzeniową noworodka.

Selen – jego nadmiar i niedobór w organizmie

Niestety gleby na terenie całej polski uważane są za dość ubogie w selen. Mimo to niedobory tego pierwiastka w organizmie występują dość rzadko. Zatem prawidłowo zbilansowana dieta powinna być wystarczającym jego źródłem.
Niedobory selenu zauważa się zazwyczaj u osób z niedostateczną podażą tego pierwiastka wraz z dietą.
Często niedobory widoczne są u ludzi chorych na AIDS, fenyloketonurię, mukowiscydozę, ale też u osób z poważnym zapaleniem trzustki, RZS, czy nawet depresją.
Najistotniejsze sygnały niedoboru selenu to: osłabienie mięśni, przewlekłe zmęczenie, różne stany zapalne skóry, w tym opryszczka. Przy niedoborach występują też częste przeziębienia, zdecydowanie pogarsza się nasza odporność. Jego długotrwały niedobór powoduje bezpłodność, ale też szereg poważnych chorób, takich jak: choroba Keshan (kardiomiopatia – endemiczna choroba mięśnia sercowego), choroba Kashin-Beck (choroba układu kostno-stawowego), przy jego deficytach występuje też ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów, a także rozwój choroby niedokrwiennej serca czy chorób neurodegeneracyjnych. Niedobory selenu wynikają przede wszystkim ze zbyt małej podaży tego pierwiastka z pożywienia.
Przy nadmiernym spożyciu selenu z pożywieniem lub stosowaniem suplementacji mogą wystąpić objawy zatrucia. Do  symptomów przedawkowania selenu należą wypadanie włosów, łamliwość paznokci, zapalenie skóry, nieprzyjemny oddech, biegunki, depresja, uszkodzenie wątroby i nerek, pocenie się, drażliwość, zaburzenia ze strony układu nerwowego, nudności.
Zanim zaczniemy suplementację selenem,warto skonsultować to z lekarzem, bądź wcześniej oznaczyć jego stężenie w surowicy krwi, by ustrzec się przed nieprzyjemnymi skutkami jego nadmiaru.

Produkty bogate w selen

Zawartość selenu w żywności jest mocno zróżnicowana. Z racji, że selen występuje w organizmie w połączeniu z białkiem, produkty bogate w białko będą charakteryzowały się szczególnie wysoką podażą tego pierwiastka. Do produktów bogatych w selen należą:

  • orzechy brazylijskie,
  • makrela wędzona,
  • wątroba drobiowa, wołowa,
  • cielęcina,
  • śledzie,
  • czosnek,
  • brukselka,
  • borowiki,
  • pieczarki,
  • gruszki,
  • rośliny strączkowe,
  • brązowy ryż, pieczywo razowe,
  • kiełki pszenicy, otręby pszenne, ziarna kukurydzy,
  • jaja,
  • drożdże,
  • mięso drobiowe.

Podsumowanie

Selen jesteśmy w stanie dostarczyć w codziennej diecie, w związku z tym należy pamiętać, że niekontrolowana suplementacja tego pierwiastka może przynieść odwrotne skutki od zamierzonych. Przyjmując dodatkową dawkę selenu, powinniśmy najpierw skonsultować się z lekarzem. Trzeba pamiętać, że selen jest pierwiastkiem nietrwałym w naszym organizmie i w kontakcie z węglowodanami, zwłaszcza cukrami prostymi, staje się nieprzyswajalny, przez co bezużyteczny dla naszego organizmu. Racjonalna i urozmaicona dieta pozwali na właściwe dostarczenie tego pierwiastka. Dzięki czemu będziemy mogli dłużej cieszyć się młodością i zdrowiem, niezależnie od wieku.

Autor:
Łukasz Domeracki
  • mgr inż. technologii żywności i żywienia człowieka
  • Instruktor sportu

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *